وقتی خشونت خانگی ادامهدار میشود؛ زن چه حقوقی برای درخواست جدایی دارد؟
تاریخ ارسال : 1405/03/09
وقتی خشونت خانگی ادامهدار میشود؛ زن چه حقوقی برای درخواست جدایی دارد؟
●یکی از سختترین وضعیتهایی که یک زن ممکن است در زندگی مشترک با آن روبهرو شود، **خشونت مداوم از سوی همسر** است؛ بهویژه زمانی که این خشونت با امتناع شوهر از طلاق همراه میشود و زن نیز از حق طلاق مستقیم برخوردار نیست. در چنین شرایطی، این پرسش جدی مطرح میشود که آیا قانون راهی برای رهایی زن از این وضعیت پیشبینی کرده است یا نه؟
○ پاسخ این است که *بله*. در حقوق ایران، یکی از مهمترین مبانیای که زن میتواند بر اساس آن از دادگاه درخواست طلاق کند، مفهوم *عُسر و حَرَج* است. عسر و حرج به وضعیتی گفته میشود که ادامه زندگی مشترک برای زن، همراه با مشقت شدید و غیرقابل تحمل باشد؛ بهگونهای که دیگر نتوان از او انتظار ادامه این زندگی را داشت.
● عسر و حرج چیست و چه زمانی محقق میشود؟
قانون، عسر و حرج را بهصورت کلی پذیرفته و مصادیق آن را نیز در عمل گسترده میداند. برای مثال، *اعتیاد شدید شوهر به مواد مخدر یا قمار، ضربوجرح مکرر، سوءرفتار شدید، ترک زندگی، یا ایجاد ترس جانی و روحی برای زن* میتواند از جمله مواردی باشد که دادگاه آن را مصداق عسر و حرج تشخیص دهد.
● در واقع، اگر ضرب و شتم شوهر به حدی باشد که زندگی را برای زن غیرقابل تحمل کند، زن میتواند با استناد به این وضعیت، از دادگاه *درخواست طلاق* مطرح کند.
● اگر شوهر کتک بزند، آیا فقط طلاق مطرح است؟
نه لزوماً. در برخی موارد، اگر رفتار خشونتآمیز شوهر به حدی باشد که برای زن *ترس جانی* ایجاد کند، زن میتواند از دادگاه *درخواست تعیین مسکن جداگانه* نیز مطرح کند. این موضوع برای زمانی است که ادامه سکونت در منزل مشترک، امنیت روانی یا جانی زن را تهدید میکند.
■ اما اینجا یک نکته مهم وجود دارد:
اگر زن بدون طی مسیر قانونی و بدون اخذ تصمیم قضایی، خودش منزل مشترک را ترک کند، ممکن است در بعضی پروندهها این رفتار علیه او تفسیر شود و در مسائل مرتبط با *نفقه* یا *تمکین* برایش دردسر ایجاد کند.
● تفاوت رفتن خودسرانه با درخواست قانونی
بعضی زنان در چنین شرایطی میگویند:
«چه کاریه برم دادگاه و حکم مسکن جدا بگیرم؟ خودم میرم یه خونه میگیرم و از این وضعیت بیرون میام.»
در ظاهر، این تصمیم سادهتر و سریعتر به نظر میرسد؛ اما از نظر حقوقی میتواند تبعات مهمی داشته باشد. چون اگر خروج زن از منزل بدون مجوز قانونی و بدون دلیل موجه احراز شود، ممکن است *حق نفقه* او به خطر بیفتد. در مقابل، اگر این جدایی با حکم دادگاه باشد، هزینههای مربوط به مسکن جداگانه معمولاً بر عهده شوهر قرار میگیرد و در صورت عدم پرداخت، زن میتواند برای *توقیف اموال* او اقدام کند.
● نشوز چیست و چه اثری دارد؟
در این میان، مفهوم *نشوز* هم اهمیت زیادی پیدا میکند. زن ناشزه، به زنی گفته میشود که بدون عذر موجه، وظایف قانونی و شرعی خود را در برابر همسر انجام ندهد. این وظایف میتواند شامل *تمکین عام* و *تمکین خاص* باشد.
● تمکین عام: پذیرش زندگی در چارچوب خانواده و تبعیت از تصمیمات متعارف و قانونی زوج
- تمکین خاص: برقراری رابطه زناشویی در حدود متعارف و شرعی
اگر زن بدون دلیل موجه از تمکین خودداری کند، ممکن است ناشزه شناخته شود و در نتیجه، حق نفقه او از بین برود. همچنین در برخی موارد، این وضعیت میتواند برای شوهر زمینهای برای ازدواج مجددایجاد کند؛ البته این موضوع هم تابع شرایط و تشخیص دادگاه است.
■ جمعبندی
خشونت خانگی، فقط یک اختلاف خانوادگی ساده نیست؛ بلکه در بسیاری از موارد میتواند به زن حق استفاده از ابزارهای قانونی برای رهایی از زندگی سخت و آسیبزا را بدهد. اگر ادامه زندگی مشترک برای زن با رنج شدید، ترس جانی یا آسیب جدی همراه باشد، قانون مفهوم عسر و حرج را به رسمیت شناخته و برای او مسیر درخواست طلاق را باز گذاشته است.
□ در چنین شرایطی، تصمیمگیری عجولانه و خودسرانه ممکن است به ضرر زن تمام شود. بنابراین بهتر است قبل از هر اقدام، وضعیت حقوقی پرونده بررسی شود تا هم امنیت زن حفظ شود و هم حقوق قانونی او از بین نرود.
